مال میر ( ایذه - آنزان - انشان - آیاپیر -ایدید- اوجا - اوجه -ایگه ...)

وِِِ ِ اَوِ ِگُل ِ تِیه وا دی نِوشت

کِه اَنشان⁽¹⁾بِهشتِ وِِ ِاُردی بهشت

1. یکی از نامهای قدیم ایذه


ایمیل مدیر وبلاگ:  [e-mail]
آدرس وبلاگ:    ayapir2.mihanblog.com

برچسب ها: وصف ایذه ، محلی بختیاری ، خرم سعیدی ، شعر بختیاری ، شعر لری بختیاری ،

هوشه چین

هوشه چین

                                                                 " به زنان نان آور خانه "

شاگـُلی مین اِی مال / در این آبادی شاه گلی

نَه زِمین داشت وُ نَه کـُر / زمین و پسر نداشت

مَندگار بید فقد مینِ بُنه / فقط یک ساکن بود

بعدِ تیف زیدن سَوزی کِرِ بَرد / بعد از اینک سبزه ها سر خاک در می آورد

شَنگـُلِ زرد وُ دُو گا / گاوهای خود را

مِنِ میسون چارنی / به چرا می برد

کُته جازی کِه لُفَو با خُو اِورد / هیزمی که سیلاب با خود می آورد

کِر وُ کُولا جَم اِکرد / در حاشیه ها جمع می کرد

جُورِ باقی زِنگَل / مثل بقیه زنان

تا کِه جون داشت هَمس / تا زنده بود همیشه

تَر وُ هُشک کرد بَچه / بچه داری می کرد

مُرغ اِی وَرخَونی / مرغ داری می کرد

جُل وُ جارو اِی کِرد / جارو می کرد

دَرف وُ دُرفان اِی شُشت / ظرف می شست

پَره ای اِی گَرنی / پشم می ریسید

دَسِ هُو بید وِ کار/ مشغول کار بود

چَپَتی یا کَرکیت وِ مِنِ یَه تمدار / بافندگی می کرد

یا یَه مَن نُونِ لُفه یا نُون جُو / نان می پخت

سَرِ یَه پا اِی پُو / یک جا

سی مردم / برای مردم

اَرقُتِ مَشک وُ ملارِس وِ هَوا بید بهار / بهار وسایل دوغ زنی اش مهیا بود

بعد وَرگَشتَنِ بَزگر وِیلاق / بعد از اینکه برزگران از سردسیر بر می گشتند

نیم سوده وِ وَرِ اَفتوِ تیز / از آفتاب تند گرمسیر نیم سوخته شده بود

پُر دِلس فِرگِ وُ پَکر / متفکر و پکر

اُو زَمون کِه خینِ اَفتو وِ هَوا خط اِکشی / قبل از طلوع آفتاب

وا سَر اَنگُستِ چه نین /با انگشتان نهیف و لاغر

جُورِ وَرکندن مِرزِنگِ تیه / مثل کسی که مژه هایش را بکند

یا جُورِ مُور، نُک ای زی / مانند مورچه دانه جمع می کرد

هُوشه چینی ایی کی صُو تا شَو / صبح تا شب خوشه چینی می کرد

گِلی هُشهِ شهداس اِگِری /گلوی خوشه های گندم را می گرفت

مِنِ وَردِل اینا / در گریبان می گذاشت

مین دل هَی اِی گُو / در دل و تصور خود می گفت

شیر دات اَی بَزگر / برزگر به شیر مادرت قسم

شُل بِگِر بافه وِ دَس / دسته گندم درو شئه را کمی رها کن

داسِ محکَم تُو بِکَش / داست را محکم تر بکش

تا بِفیچه هُوشه / تا خوشه از دستت بیفتند

رزق مُو دُوش تلا / روزی من از دیروز تا حال

هرچه بُردُم هُوشه /هرچه خوشی جمع کردم

وِ شُمی تا کِه خروس خُونِ سحر / از اول شب تا صبح

مِنِ سِرکوی چُوی / در هاون چوبی

هُنُونه هَی کُفتُم / آنها را کوبیدم

صَدِرم بیش نَبی / یک کیلو نیم بیشتر نبودند .

 

 

                            بهار 1392خورشیدی - بندرعباس

برچسب ها: هوشه چین ، شعری لری بختیاری ، شعر نو لری ، شعر نو بختیاری ، خرم سعیدی ،

شعر و شاعری9 قسمت دوم

-          پنجاه سال کمتر نباشد و در مرتبه دوم خدمت شایسته ای برای مدینه فاضله به انجام رسانده باشد . ص 152

-          در کشورهای لیبرال و دموکرات امروزه هیچ گونه محدودیتی برای سرایش شعر وجود ندارد. ص 152

در آرمان شهر افلاطون اولاً بردگان آن به تبع آن که از حق شهروندی بی بهره اند از حق سرودن شعر و ترانه نیز محروم اند . ثانیاً چنانکه پیش تر اشاره کردیم در مدینه فاضله ی افلاطون تنها شهروندان خوب پنجاه سال به بالا که در مدیریت جامعه مشارکت می کنند و از فیلتر شورای نظارت سانسور دولتی می گذرند می توانند شعر بسرایند. ص154

-          اگر شعر در خدمت اسلام باشد ممدوح است و اگر در جهت تردید در حقانیت اسلام یا انکار احکام و آداب شریعت یا ترویج فسق و فجور و معاصی و مناهی باشد مذموم ومکروه است. چهار آیه ی پایانی سوره شعراء در قرآن به صراحت شاعر را نکوهش می کند. ص 154

-          در فرهنگ یونان و روم محور فرهنگ عام جامعه بر عقلانیت فایده عملی نفع اجتماعی وآزادی فردی بوده است. اما در ایران محوریت فرهنگی بر یخن (اعم از شعر و نثر و خطابه) استوار است .ص157

-          در طول تاریخ در انقلابات اجتماعی و سیاسی شاعران پیش قراولان مخالف با دستگاه حاکمیت بوده اند. ص170

-          در یونان باستان شاعران از عشق مذکر ابا نداشتند. ص171

-          کارکرد شعر در جامعه برجسته کردن احساسات و عواطف ، میدان دادن به بلندپروازی باطنی ، انکشاف کشمکش های پنهانی و تردیدهای درونی انسان است . ص180

-          به قول شاملو : امروز شعر حربه ی خلق است . شاعران آزاده از شعر بعنوان حربه یی در جهت مبارزه با ظلم و استبداد بهره جستند. ص183

-          هنر دو نوع است . کلامی مثل ادبیات ، تأتر، سیمنا . غیر کلامی مثل : موسیقی، پیکر تراشی و رقص. ص 183

-          هنر جلوه یی از احساس زیبایی دوستی و زیبایی شناسی بشر است که از قوه به فعل در آمده باشد. ص 183

-          امروزه بیش از پنجاه رشته از انواع گوناگون هنری را در دانشگاه های جهان به هنر جویان آموزش می دهند. ص 183

-          نقاشی به هنر بیان ایده ها و عواطف

-          و موسیقی به هنر خلق زیبایی به وسیله اصوات

-          و رقص هنر حرکات موزونی است که به طور فردی یا گروهی برای نشان دادن رابطه ی انسان با طبیعت جامعه انجام می شود.

-          و شعر هنر خلق و ظبط زیبایی با پردازش اندیشیده ی کلمات است یعنی بازتاب اندیشه ، خیال و عاطفه، زبانی فشرده و آهنگین است

-          هدف از تمام انواع هنر خلق زیبایی است . ص 182

-          هنر ملی آمریکا سینماست. ص 184

-          هنر ملی اتریش اپراست.

-          هنر ملی انگلیس تأتر است.

-          هنر ملی آلمان موسیقی ست.

-          هنر ملی روس و فرانسه داستان و نمایش نامه است.

-          هنر ملی ایران شعر است. ص184

-          اخوان : شعر محصول بی تابی آدمی ست در لحظاتی که شعور نبوت بر او بتابد. ص 186

-          در هزار ساله ی اخیر بار فرهنگی ایرانی را شعر بر دوش کشیده است . ص 187

-          در طول تاریخ و در درون حوزه ی فرهنگ و تمدن ایران، شعر یکی از عوامل مهم قوام و دوام هویت ملی ایرانیانم و پاسدار ملیت و پشتوانه ی تمدن و فرهنگ بوده است . ص 193

-          شعر فراگیرترین هنر مقبول ایرانیان است . ص 194

-          غایت هر هنری آفرینش زیبایی ست. شاعر نیز خالق زیبایی های کلامی در قالب آثار شعر اوج اعتلای احساس و عواطف است. ص 204

-          عاطفی بودن و ایده آلیس بودن ایرانیان ازیک سو و استبداد حاکم بر جامعه و خلق و خوی عمومی ایرانیان در تصدیق و تقدس قدرت از سوی دیگر توأم با افسردگی و روانپریشی پنهانی مردم از علل شاعر پروری و پناه بردن به شعر است . ص 204

-          در جامعه ای که آزادی کافی برای اظهار نظر، دادخواهی و شکایت صادقانه وجود ندارد افراد درد دل های خود را در تنهایی و پنهان از دیگران در قالب کنایه و استعاره در قالب طنز، متلک، شوخی و جک بر زبان می آورند . ص 210

-          در جو اجتماعی شاعر در شعرش پنهان می شود . ص 210

-          فروید نخستین کسی بود که با مطالعه ی زندگی شاعران و ارزیابی اشعارشان پیش کشیدن بحث روانشناسی هنری از عقده های درونی شاعران پرده بر داشت و شعرشان را روایتی از ضمیر نا خودآگاه شان دانست . ص 214

-          شعر زبان استعاره و کنایه است و نوعی گفتار درمانی و نوشتار درمانی در آن تعبیه شده است . ص218

-          اخوان ثالث : شاعر بی هیچ شک و شبه طبعاً بالفطره باید به نوعی دیوانه باشد و زندگی غیر معمولی داشته باشد . ص 218

-          علت العلل شعر گرایی ایرانیان، فرهنگ استبدادی حاکم بر این سرزمین در طی قرون و اعصار از یک سو و غلبه ی احساسات و عواطف بر خردورزی و عقلانیت جامعه ی ایرانی از سوی دیگر است . ص 22

-          ادبیات نوعاً پیشاپیش حوادث سیاسی و جریان اجتماعی حرکت می کند. به عبارت دیگر، ادبیات به تغییر اجتماعی و انقلاب سیاسی دامن می زند . ص 226

-          از حسنن هیکل پرسیدند چرا مصر با چنان پیشینه تمدنی قابل ملاحظه ای پس از حمله اعراب به حفظ زبان بومی خو قادر نشد و زبان ملی اش به عربی تغییر یافت گفت ما فردوسی نداشتیم . ص 226

-          در ادب فارسی، اغراق، مبالغه و غلو از صنایع معنوی کلام است . ص 228

-          اغراق عبارتست از توصیفی که از نظر عقلانی ممکن ولی از نظر عادت غیر ممکن است- مبالغه توصیفی ست از حالت طبیعی و عادی بزرگتر و فراتر رود اما محال عادی یا عقلی نباشد. – غلو توصیفی ست که هم از نظر عقل و هم از نظر عادت محال باشد. 229

-          در ایران بیش از چهل و هشت قوم و یکصد نحله مذهبی وجود دارد. یکی از مهم ترین عواملی که از جهت فرهنگی تمام این اقوام و مذاهب مختلف را به هم پیوند می دهد همانا ادبیات رسمی بویژه شعر کلاسیک فارسی ست . ص 246

-          زبان فارسی باستان قریب یک هزار سال پیش از دیگر زبانهای هند و اروپایی به مرحله صرفی شدن متحول شده است . ص 249

-          شاملو گفته : هدف شعر، تغییر بنیادی جهان است. من ترجیح می دهم شعر شیپور باشد نه لالایی. ص291

 

 

 

 

بهار 1392 خورشیدی

 

برچسب ها: شعر و شاعری 9 ،

شعر و شاعری9

شعر و شاعری9

کتاب: دانشنامه شعر - پروفسور حسن امین- انتشارات دایرةالمعارف ایرانشناسی – چاپ اول 1387

-          شعر و شاعری بعنوان یکی از هنرهای هفت گانه است (نقاشی – مجسمه سازی – موسیقی – تأتر – سینما – شعر) ص 15

-          شعر هنر ملی ایران است . ص 15

-          ادبیات و فرهنگ به طور عام و هنر شعر به طور خاص ، بازتاب عمیق عواطف و احساسات آدمی است.ص 21

-          شعر پدیده ای انسانی است و شاعری هنری ست کلامی که انسان از طریق پردازش کلمات در مقام بیان اندیشه، عاطفه، خیال و احساس خود به آفرینش سخن زیباو آهنگین دست می یابد. ص 23

-          زبان شاید مهمترین پدیده فرهنگی همه ی ادوار تکامل بشر است . ص23

-          شعر در نتیجه در آمیختن و هماهنگی صداهای انسانهای اولیه چه در حین رقص یا انجام کارهای تکراری پیدا شد. ص26

-          صداهای افراد متعدد بر اثر منظم بودن فاصله ی نفس کشیدن آنها به طور طبیعی ،به پاره های مساوی و موزون تقسیم شده و همچنین " حراره "ها که با نواختن چوب و سنگ هم همراه و هماهنگ بود ریشه ی شعر و موسیقی گروهای کوچک انسانهای اولیه شد. ص 26

-          مراحل تکامل خط عبارتند از : تصویرنگاری ،پنداری و الفبائی ص27

-          زبان دارای دو ساختار صعودی یا روساخت که همان صورت ظاهری و الفاظ موجود در یک واحد گفتاری یا نوشتاری است و دیگر ساختار عمقی یا زیر ساخت که همه ی ابعاد معنایی ، دلالی و نشانه شناختی آن مرتبط است. ص27

-          زبان از جهت نشانه ساختی نیز سه سطح دارد : آوا ، لفظ ،معنی ص27

-          عافان شرق و غرب ،اتفاق دارند که زبان (لفظ) از بیان تجربه های درونی انسان (معنی ) قاصر است . ص27

-          زبان سه کارکرد مختلف دارد. کارکرد زبانی . کارکرد معرفتی . کارکرد بیانی ص 30

-          ادبیات آیینه تمام نمای فرهنگ و تمدن بشری و همه ی حقیقت های جاری زندگی ست. ص31

-          عنصرالمعالی : از همه هنرها ، بهترین هنر سخن گفتن است . ص 31

-          ادبیات فصل مشترک انسانهاست ،تک تک افراد از طریق ادبیات از تاریخ فراتر می روند و در پهنه گسترده ی زمان و مکان یک دیگر را درک می کنند. ص 31

-          شعر در لغت به معنای شناساندن است. در منطق به معنای تعیین حد و فصل یک نوع موضوع معین است. شعر بطور جامع و مانع تعریف بردار نیست اما برای تعریف شعر از شعر می توان آن را چنین تعریف کرد : سخنی اندیشیده ، خیال انگیز ، رویائی که با شگردهای هنری ، ادبی ، حسی ، زیبا دوستی و زیباشناسی انسان را ارضا کند.ص 32

-          شعر دو رکن دارد : محتوا یا عنصر معنوی روانی و شکل یا عنصر صوری ، زبانی محتوا شامل عناصر سه گانه ی اندیشه ، احساس و خیالذمی شود. شکل یا پوشش شامل زبان ، وزن ،آهنگ یا موسیقی اعم از درونی و بیرونیاست. ص 32

-          شعر ( سرود و آواز ) برآیند اصلی کنشی عاطفی و واکنشی وجدانی معینی نتیجه فیض و بسط روحی و روانی در قالب کلامی آهنگین و موسیقایی ست . ص33

-          از دیر باز به اصوات آهنگین که پس از "کرم شدن" سر انسان در پی حرکات تکراری بر زبان او جاری می شوند در عربی "حراره" و در عبری "شیر" می گفته اند. ص 33

-          هنر یعنی انسان به اضافه طبیعت به قول بیکن . ص36

-          شعر تنها هنری ست که به تمام تخیلی ست . هارتمن ص 36

-          معیار کیفی ما، ارزیابی و سنجش متوازن هر دو عنصر درونی (محتوا) و بیرونی (فرم و زبان ) شعر بوده است، یعنی بداعت ، تازگی و ارزش پیام و محتوای در شعر از یک سو و طراوت ، زیبائی ، رسائی ، ضرباهنگ و موسیقی بیرونی شعر از سوی دیگر . ص 20

-          هنر جلوه احساس زیبایی ، دوستی و زیبایی شناسی بشر است که از قوه به فعل در آمده باشد. ص 37

-          گوته و هگل معتقدند: شعر کامل ترین انواع هنر هاست. ص 38

-          هگل می گوید: از نقاشی بهتر و از موسیقی برتر ، هنر شعر است که والاترین مرحله هنرهاست ، تار و پود شعر لطیف ترین ، عالی ترین ، معقول ترین آثار انسانی یعنی سخن است . ص38

-          کانت : آنچه به فکر و روح آدمی توان می بخشد و آموزنده است شعر است. ص38

-          دایرة المعارف وبستر : شعر یعنی اندیشیده ی واژه ها در گفتاری خیال انگیز یا احساس بر انگیز با یک نظم آهنگین قوی . ص 39

-          فرهنگ امریکن هرتیج :شعر انشائ قشرده و فاخری برای احساسی زنده و خیال انگیز از تجارت انسانی ست با سود جوئی از صنایع ادبی صوری یا معنوی مختلفی همچون نغمه حروف و زیبایی آوایی ، القائات زیبا ، وزن ساختاری ، آهنگ طبیعی با استفاده از مجاز . ص39

-          شعر هنری ست که کلمات را نه تنها به عنوان الفاظ بلکه به شکل ادات موسیقائی و تغنی به کار می گیرد تا واقعیت های محسوس را ثبت کند ، احساسات و عوطف را به دیگران منتقل کند و به خیالات دور و دراز نظم و سامان دهد. ص39

-          شعر دارای دو عنصر اساسی معنوی و صوری است. ص 40

-          شعر عالی ترین و برترین شکل کارکرد زبان است . ص 41

-          ویکتورهوگو: ادبیات راز پنهان تمدن و شعر سر مکتوم آمال بشر است. شعر ارکستر پرهیجانی ایست که آواز طبیعت و بشر و حوادث در آن را با هم آمیخته است . ص 41

-          شاعر پادشاهی است تبعید شده به این جهان . ص 41

-          ثعالبی : کلامی که خاطر آدمی را به شگفتی درآورد شعر است . ص 41

-          سقراط : شعر الهام خدایان به بشر است. ص 50

-          در منطق ارسطوئی شعر در ردیف برهان ، جدل ،سفسطه و یکی از پنج گونه قیاس است . ص 51

-          ابو نصر فارابی اجزای علم منطق را هشت گونه می شمارد که گونه نهائی آن صناعت شعر است . ص 52

-          بهترین و جامع ترین تعریف شعر به عنوان پدیده ای انسانی که شامل تمام زبانها و فرهنگها می شود، پردازش اندیشه ی واژه ها، تنید در عاطفه ،خیال و اندیشه در قالبی آهنگین است . ص 54

-          شعر خوب ، شعریست که عناصر اندیشه، احساس و صور خیال را با موسیقی زبان و فرم مناسب به حالتی متوازن ارائه دهد و موجب ارضاء حس زیبائی دوستی در مخاطب شود . ص 54

-          شعر سخنی اندیشیده و سنجیده است. ص 55

-          عناصر فیزیکی شعر عبارتند از : لفظ، زبان، سبک و ساختار بلاغی شعر . ص 55

-          ارکان متافیزیکی شعر عبارتند از : تخیل و اندیشه ( سرچشمه های روانی شعر گوهران ) الهام گرفتن از عالم غیب است. ص 55

-          سبک یا طرز سخن عباتست از ویژگی های بیانی خاص یک شاعر یا یک نویسنده است این وی؟ژگی شامل : زبان ، واژگان گزینشی،ساختار و تنوع جمله ها، شیوه ی ایجاد ارتباط بین مضامین، ترتیب و تالیف اندیشه، عاطفه و احساس و در نهایت کاربرد آرایه های کلامی و صنایع لفظی و معنوی است . ص 55

-          سبک به کیفیتی اطلاق می شود که صاحب سبک در بیان مقصود خود به الگوی لفظی مستقلی دست یافته باشد. ص 55

-          شعرهمانند شطح ، سخنی ست سُکر ، مستی ، وجد ، بی خودی و فنا (اتصال سالک به عالم غیب ) حساب شده و غیر ارادی، برزبان عارف /شاعر می آید. ص 61

-          شاعر در لحظه های سرایش ، از مرحله ی آگاهی گسیخته ی عالم واقعی رها می شود و به مرحله پیوسته و تامی می رسد که زمان و کان نمی شناسد و از جهان پیرامون فراتر است . ص63

-          ابوالسعید ابوالخیر : حکایت نویس مباش ، چنان باش که از تو حکایت کنند. ص 63

-          شعر بازتاب شناخت شاعرانه و نشانه ی هیجان درونی شاعر  یعنی پیوند روحی او با جهان عینی و شناخته شده (ضمیر خود آگاه ) از یک سو و جهان غیبی ، مرموز و ناشناخته (ضمیر ناخود آگاه ) از سوی دیگر است . ص 64

ادامه مطلب

برچسب ها: شعر و شاعری 9 ، خرم سعیدی ،

شعر و شاعری 8

شعر و شاعری 8

کتاب : شعر بی نقاب شعر بی دروغ- دکتر عبدالحسین زرین کوب- چاپ چهارم – انتشارات جاویدان - 1362

-         مقایسه معروفی بین شعر و نقاشی که گویند: نقاشی شعری است گویا و یا شعر نقاشی است بی صدا.

-         شعر وقتی به سخن درآید با جوانان حرف می زند و با زبان جوانان. از این که زبان پیران زبان سکوت است و برای سکون ، شعر واقعی برای تجلی خویش روح جوان را طلب می کند.ص7

-         حقیقت و عقل همیشه از اعماق طبقات عامه سر چشمه می گیرد. ص 15

-         شعر هر دوره یی رنگ آن دوره را با خود همراه دارد. بعلاوه شناخت ارزش واقعی هر شعر لازمه اش عبارتست از شناخت جامعه یی که شعر برای آن بوجود آمده است. همچنین است مسئله روانشناسی و مطالعه در احوالات نفسانی شاعر و مخاطبانش. ص 18

-         تأثیر در نفوس شرط مهم ایست در شعر. شعر در واقع وقتی به غایت خود نائل می شود که در نفوس تصرف کند و تأثیر معنیی عاطفه و خیالی را که در آن هست به دیگران سرایت دهد. آنچه شعر در نفس انسان بر می انگیزد، البته ممکن است یک حس زیبایی باشد یا زشتی یا عاطفه شدید باشد یا یک درد مستمر اما شرط اصلی قبول شعر همین جاست. ص24

-         یک نشان شعر خوب آنست که در شنیدن و خواندنش آدم احساس کند آنچه شاعر می گوید درد و یا اندیشه ای شناخته و آشنا که فقط توان هنرمندانه شاعر آن را در شعر روح و جلوه داده است ناچار شعر هر قدر بیشتر در بین مردم همدرد پیداکند نشان آنست که بیشتر با انسان سر و کار دارد و با دردهای واقعی او. ص25

-         تأثیر در نفوس شرط دیگرش قدرت شاعر در طرز بیان است ، در حقیقت بیان شاعرانه است که سخن را از سطح عادی بالاتر می برد. ص26

-         ادب در شکل کلاسیک خود رنگ اشرافیت دارد و بیشتر مخصوص است به طبقات خواص . سنت ها و قواعد آنهم در حکم وسیله یی است برای حفظ ماهیت اشرافی آن . تجسم واقعی این ادب نیز نزد مسلمین شعر است.ص 32

-         شعر و ادب بهر حال از زندگی جدا نیست. ص33

-         در هر اثر هنری بهر حال یک شرط عمده هست و آن عبارت است از معنی و تعهد. ص35

-         کلام خواه موزون باشد یا غیر موزون و یا مقفی و خواه بی قافیه، وقتی شعر خوانده می شود که گوینده در سرودن آن قصد آوردن و قافیه ساختن شعر کرده باشد و گرنه کلامی که بی قصد و بدون اینکه عمدی در کار باشد موزون و مقفی شده باشدشعر نیست. ص35

-         شعر یک هنر است . یک هنر از نوع هنرها که ارتباط آن با موسیقی و نقاشی مسلم است. بعضی ها می گویند: نقاشی شعر بی زبان است و شعر در حکم نقاشی زباندار. ص 39

-         شعر یک هنر ترکیبی است.ص 39

-         شاعر برای خود دنیائی خلق می کند ورای دنیای عادی و خالی از عیوب و نقائص آن در ئاقع از بین تمام هنرها هیچ یک بقدر شعر آزادی واقعی به هنرمند نمی دهد. ص40

-         در شعر لفظ و معنی همطرازند و همسنگ بقول شمس قیس ، شاعر باید،بآوردن معانی خوب در الفاظ پست راضی شود و نه باتیان معانی مبتذل در الفاظ خوب. ص 44

-         وزن و قافیه چیزهایی هستند که شعر را از نثر جدا می کند . اما آنچه شعر و نثر هر دو را که در خاصیت تأثیر و تلقین مشترکند از کلام عادی و معمولی جدا می کند عبارتست از استعمال لفظ در معنی حقیقی .ص 53

-         هر گوینده ای ماده تشبیه را از محیط خویش می گیرد. ص 54

-         در تشبیه و توصیف استعمال لفظ در معنی حقیقی است و تشبیه در واقع اولین و ساده ترین طریقه تفنن است در بیان معنی . ص 55

-         لفظ تشبیه قرابت آنست و دوریش از ابتذال. ص 56

-         در تشبیه استعمال لفظ در معنی حقیقی خویش است اما غالباً در خاطرها تأثیر قوی دارد و اطمینان بخش. ص 56

-         باید بین معنی حقیقی و آن معنی که شاعر مجاز لفظی را برای آن بکار می برد مناسبتی باشد از مشابهت یا رابطه علت و معلولی و جز آنها و این مناسبت است که آن را علاقه گویند.ص57

-         وقتی گوینده می خواهد از لفظ او معنی حقیقی فهمیده شود باید نشانه یی بدهد که مراد او ظاهر لفظ نیست و این نشانه است که آنرا قرینه صارفه گویند. ص 58

-         اگر علاقه یی که بین معنی حقیقی و مجازی است از نوع مشابهت باشد آنرا استعاره خوانند. ص58

-         استعاره در واقع عبارتست از اینک لفظی را از معنی حقیقی بگردانند و در یک معنی دیگر بکار برند. ص 58

-         در تشبیه از باب مبالغه مشبه به را عین مشبه می دانند و از ذکر مشبه خود داری می کنند در هر حال غرض عمده در استعاره تشبیه است بر وجه مبالغه و اختصار. ص 58

-         استعاره از انواع مجازات لفظی در شعر ،حتی از تشبیه هم رساتر است یا دست کم مؤثرتر و قوی تر. شاعر بوسیله استعاره به همه چیز جان می بخشد. ص59

-         فایده استعاره عبارتست از مبالغه و همچنین تزئین کلام یا محسوس کردن آنچه از آن مخفی و نا مرئی است. ص 59

-         در مجاز مرسل گوئی اسم یک چیز را عوض می کنند یعنی آنرا به اسم چیزی که با آن مناسبتی دارد می خوانند.ص59

-         آنچه شعر را روح و حیات می بخشد مجاز است . ص 59

-         مجاز گذرگاهی است آن سوی حقیقت. ص60

-         کنایه نوعی مجاز است که ایهام دارد. ص 60

-         کلام خواه موزون باشد خواه غیر موزون وقتی می خواهد در اذهان و عقول تصرف کند شرطش آنست که بقول سکاکی :مطابق باشد با مقتضای حال .ص 68

-         تأثیر وزن و قافیه در خیال انسان از جهت لفظ است و موسیقی. ص73

-         صنایع بدعی مثل ادویه طعام است. اگر به اندازه باشد غذا را خوش مزه می کند و اگر زیاد شود تندش می کند ونا مطبوع . 74

-         صنعت هائی که در کلام است فایده شان در درجه اول عبارتست از نوازش خاطر خواننده جهت تصرف در آن .ص 75

-         کلام موزون اگر در نفوس بی تأثیر باشد وزنش آنرا می تواند به درجه شعر برساند نه قافیه اش . ص 83

-         در بسیاری از اقوام عالم قافیه نیز مثل وزن اساس شعر است . ص83

 

بهار 1392خورشیدی

وطن

وطن

بر مخمل مقدس شب

با رنگ سیمگون ماه

نویسم بر آن وطن

تا دست اهرمن

نرسد گِردِ دامنش

"ن" شب است وطن

ستاره نقط بر آن

شیر شمشیر به مشت یساولش

شب، پیل جنگی نادریش

ماه، آینه پشت پیل

تا وارمد دشمن زبون

ز گردِ وطن

از هیبت شیران مشت شمشیر

گرد نظر حتی، دورِ دورِ دور

دستش که هیچ

پای تصورش ، لنگِ لنگِ لنگ

کریزد دیار دیار

از ترس کودکان وطن

مثل آفتاب نیزه یدست دنبال ماه

 

                                        بهار 1392 بندر عباس

برچسب ها: وطن ، شعر نو نیمائی ، خرم سعیدی ،

واره

واره

( تعاونی رو به فراموشی و از دل گریخته)

       در فرهنگ کهن سال و شکوهمند این سر زمین شگفتیهای فرهنگی زیادی وجود داشته و دارد که اندیشمندان جهان را به چالش وا می دارد تا راز مانائی و دبر پائی این شگفتی ها را بکاوند و پی ببرند چگونه این دریای کرانه نا پیدای اندیشه ایرانی هزاره ها استوار مانده است . در ایران زمین تعاونی های خود جوش و محله ای زیادی  بوده که مردم به یاری یکدیگر بر انگیخته می شدند بدون اینکه چشم داشت مزد یا پاداشی را داشته باشند . در مناطق بختیاری نیز مانند سایر نقاط ایران تعاونی های مثل : جوی روبی ، هیاری  ،سرباره ، اوزی ،تولکی ، آخون و اوسون ... وجود داشته که هر کدام شرح مخصوص خود را دارد بقول مولوی : شرح این هجران و این خون جگر   این زمان بگذار تا وقت دگر

     یکی از جلوه های نیکوی این فرهنگ که بیشتر در میان زنان رایج بود ه واره  vǎreاست در لغت نامه علامه دهخدا آورده : واره ، وار ، بار ،مرتبه ،یک وار یعنی یک مرتبه ( بعنوان پسوند ) عادت ، رسم ، آئین و در این مورد شعر زیر را از رودکی سمرقندی بعنوان شاهد آورده است .

گل دگر ره به گلستان آمد     واره باغ و بوستان آمد

وار آذر گذشت و شعله آن    شعله لاله را زمان آمد

      واره یا شیر واره ، نوعی تعاونی خانگی محسوب می شود و این چنین بوده که بعضی از زنان عشایر و روستا همه روزه شیر گاو یا گوسفند خود را در فصلی که دچار کم شیری می گردید را با سنجشی عجیب و با وسایل ابتدائی اندازه گیری بنام "نکار" nekǎr میان خود پخش می نمودند تا هرکس که نوبت بدو رسد به اندازه ای شیر داشته باشد تا بتواند با آن احتیاجات اولیه خود از قبیل ماست و دوغ وسایر محصولات لبنی را برای اعضای خانواده تدارک ببیند

   اما چگونه این آداب کهن دچار سرگذشت غم انگیز فراموشی می شوند و از دل می گریزند . آیا آمدن ماشین که به راحتی و تن پروری ما دامن زده آداب و رسوم ما را نیز از کار انداخته و پدیده های بس نیکو مانند واره را نیز به دیار فراموشی رهسپار کرده است و همانند سایر رسومی که به قدمت تاریخ بودند را از یادها برده است .

دوستان و همتبارانی که دست رسی دارند در تحقیقات میدانی می توانند در این باره به نتایج خوبی دست یابند و در راه زنده نگاه داشت این رسوم بکوشند که اینها برگ های زرینی از فرهنگ ماست .

                                                            بهار 1392 خورشیدی- خرم سعیدی

گرفگار

گرفگار

تا دَک نَخوره نِشون ِ حرفی

اَنگـُست هِشاره ، مین مُستم

زندونی تا ابد وِ ای جرم

اِز دَسِ زوون هُو گرفگار

تا شاهد درد ِ تـَهل نَوابُو

یا لـَو نَگشه بگو یَه حرفی

وِس بَر نَخوره یه شُون وُ دیون

انگست نفهم، دیر گوشت

تا باقی عمر، لُو بُونده

وِ صُو وُ شُمی وُرِ تیم بُو

نِفتـُم وُ لـَوامِ واس دُوزُم

بِنگِشت حتا نگو یَه جیکی

وختی که تفنگ دَسِ بینه

نَونه که سبید صُو دِریده

وِ ماتمِ درد، بردِسه خَو

مِن لـُونه، بِدُونه دُونه وُ اَو

 

                                              شهریار- بهار 1392خورشیدی

برچسب ها: شعر نو نیمائی لری بختیاری ، گرفگار ، خرم سعیدی ، شعر نو لری بختیاری ،

ویر خوش2

ویر خوش2

                         " برای مهر بی دریغ مادر "

تُو، وا تَشِ سردِ دلت سُودی / تو با آتش سرد درون دلت سوختی

جُورِ "ققنوس"  ¹                  / مانند ققنوس

تا مُو،                        / تا من

مِن تش وِ دَر بیام.          / از این آتش بیرون بیایم

پَه،                           / پس

اَر ویر تو نَبُو، مُو میرم   / اگر یاد تو نباشد من می میرم

مِن ای روزگارِ دَردزا .   / در این روزگار درد زاینده

ار تو نَبُوی،                 / اگر تو نباشی

مِن ای دَرگاهِ کـُه           / در این گذرگاه کوه

مَه وِ گـُدار نی گـُدَرده     / ماه نمی تواند از گذرگاه عبور کند

تفنگ افتو بی بُونگه       / تفنگ آفتاب بی صداست

آسمون وِ زُورِ شَو قَدِس بُره / کمر آسمان از فشار شب می برد

صدای تُوف تُوف خنده      / صدای آبشارگون خنده

یَه نُونِ کـُول نی ارزه.      / به اندازه  یک نان خشک ارزش ندارد

ار تو نَبوی،                  / اگر تو نباشی

دنیا جُورِ تیلِ هاشُو دیده     / دنیا مانند جوجه ای که از ترس شاهین

گـُوشِه ای کِز کـُنه واسه    / در گوشه ای پناه ببرد می ایستد

جُووه نَوروز نُو نی بُو      / پیراهن بهار نو نمی شود

دِشنه دَشت و دَسِ دشمن    / دشنه دشت در دست دشمن

خینس چی بَرد چیره.       / خونش مانند سنگ می چکد

ویر تو،                       / یاد تو

جور کـُلـُنگِ بالِنده           / مانند کلنگ در حال پرواز

وِ ناز وِ مَرغُلونِ دلم گـُدرده.      / با ناز از مرغزار دلم عبور نمی کند

یاد زلال تیات ،                    / یاد زلال چشمانت

مُرغ دلم تا شَو چَریِ مرگ رُونه.  / مرغ دلم را تا چراگاه شب مرگ می راند

تا تـَش ِ بـِکال دلم                   / تا آتش کشته دلم

و یاد تیا عاسلی افتویت،             / به یاد چشمان عسلی آفتابیت

وا هیمه مِرزنگ کور اوه.           / با هیزم مژه خاموش شود

دلم ، مندیر تفنگ خیالته             / دل من منتظر صدای خیالت است

تا یَه خِشت وِ مَه و یَه خشت و افتو   / تا خشتی از ماه و خشتی از آفتاب

زیر پات بـِنُم،                            / زیر پایت بگذارم

سی نشسن وِ تـَختگاه دلم.               / برای جلوس به تختگاه دل من

وَختی وِ خیالت دَس ساهُم               / وقتی خیالت را لمس می کنم

دنیا وِ مُونِه – ای دا.                    / دنیا از من است- مادر

کـُه ها وایکِن وُ تینا                      / کوهها با هم هستند و تنها

جور ایما، وی دورون                   / مانند ما در این دنیا

 

1-       ققنوس، مرغ افسانه ایست. گویند هنگام زایش کوهی از هیزم اطراف خود جمع کند در میان آنها غوطه ور  شود و از اطراف بینی اش که هزاران سوراخ دارد آه داغ بیرون می زند تا هیزم آتش شود و خود در میان آتش بمیرد آنگاه بچه او سر از  از آتش در آورد.

 

                                             بهار 1392 خورشیدی –بندر عباس

 

برچسب ها: شعر نیمائی لری بختیاری ، ویر خوش2 ، خرم سعیدی ، شعر نیمائی بختیاری ،

پرواز

پرواز

بخوابان گوش

 کوه با او کشد فریاد

تفنگ لعنتی ای داد.

و باز آواز آزار و یا هوئی

شکوفه غنچه سینه

کشد پر سوی بی داد زمانه

نگاه خسته از بی داد و افسوس

بجوید حسرت پرواز و فریاد

بن آواز او گر سر کشد کوه

بسان تک درخت پیر بی جان

به آب و خاک بسته جان نباشد

تو می گفتی که حرف کوه ست"توفان "

و یا هوئی به سمت راه آزاد

و یا شاید سرود سرد شادی

برای آخرین پرواز مادر

نگاهی گاهی و آهی زند پر

زبان بسته چه داند لحن صیاد

نمی پاید دولول مست او را

گلویش جیک و لالا مادرانه

غذا آورده ام من شادمانه

نمی آید بگوش نو شکفته

دو تائی جوجکان ناز پرور

که می کاوند دائم آسمان را.

درون لانه افتد نعش مادر

هیاهو و سکوتی سخت بر پا

چکد خون سیه از دیده باز

میان سینه سرگرم پرواز

پس چندین زمان زان دان و مادر

گلستان گشته کوه غول پیکر

درختانش بر خونین زند سر

ز خون گرم آن دردانه یاور

درین دوران دون ظالمانه

خورد گر نان و دان مخلوق نالان

حدیث گوشت باشد با گلوله

ویا سرخ آب باشد روی گونه

                                

 

                                          بهار 1392خورشیدی – بندر عباس

برچسب ها: شعر نو نیمائی ، خرم سعیدی ، پرواز ،

ویر خوش

ویر خوش

" برای پدرم و دیگر پدران زحمت کش "

تاج ِ شاهیس، نشونده سر ِ دل / تاج پاد شاهیش را بر قلب نهاده

دِل ِ صافِس،دنیا / قلب پاکش به وسعت دنیا

آسمونِس اَوی ِ صاف وُ هَلیک / آسمان قلبش آبی و روشن

پاک بی پُر و ِ خدا /قلبش پر از یاد خدا

خنده پر تیگ وُ تیس /خنده رو و پیشانی گشاده

دِل ِ عالم اِ دُوزی مِن دنیا / چشمانش در دنیا دل ربا

پُر ِ پُر بی و ِ بَفا /  مملو از وفا
داری بود

زئم اَیر داشت دِلِس/ اگر دل نگران می شد

زئم زَوون ِ عالم، که بِره تند و ویر / بخاطر زخم زبان مردم بود که زود فراموش می کرد

حـَرفلِس و ِ تیلس اِی فهمی / گفتارش را می توان از چشمانش خواند

دِلِ ویرونِ مُو هَم / دل ویران شده من هم

گاه وَختا پُرِ وِ اَورِ بهار / گاه از ابر بهار پر بار تر است

سی تیل پاک تر اِز اَفتو و مَهس / برای چشمان پاکتر از آفتاب و ماهش

بَندِ دِل بَسِمِ وا بندِ دلس / وجودم را با وجوش سرشتم

بَندِ سَوزی وِ کلیچ / ریسمان سبزی را به انگشت گره زدم

تا که جون دارم مُو / تا زنده هستم

ویر وا مهر ِ قشنگِس بَندُم / به و وفای زیبایش پایبند باشم

حرفـَلِ اُو تیلس / ایما و اشاره هایش را

بِکـُنم حلقه وِ گوش / حلق آویز گوش بکنم

هُو حتا ویر خُوشِس /  یاد خوش او حتی

خُو تَر از ویر بهشتِ سی مُو / برای من بهتر از یاد بهشت است

هُو که اِی شُشت سَر وُ سُنگـُلِ مُو / آن کسی که سر و روی مرا می شست

یَه دَمُونی وِ اَوِ گـُلِ تیه / زمانی با اشک چشمانش

گاه وَختا دو کلوم دلتنگی / گاهی اوقات دو بیت حزین

سی دِلُم سَر ای دا / برای تسلای دلم می خواند

دلِ تنگِس پـُرِ اَور / دلِ غمینش بارانی

وُ اِ دَونی خـَرساس / اشکهایش جاری می شد

غمِ دل کـُور اِی کرد / آتش دل را فرو می نشاند

بَقیه رَهن ، وِ دل وُ تیه اِرن / عده ای با رفتن از چشم و دل می روند

هُو چُنُو بی وِ تیه رَهد ، ولی / او آنگونه است از چشم رفت اما

وِ دل وُ جُون نـَروِه تا کِه هِدم / تا جان دارم از وجودم بیرون نرود

وِ وُجاقِ سَرِ پیر / به اجاق زیارتگاه قسم

ویرِ هُو سی دِلِ مُو / یاد او برای دلم

وِ نِوشته قـَدِ بَرد مَنده تـَره / از کتیبه نقش بسته به سنگ ما نا تر است

دِلـُم اِیخُو مُو بُوُم جُورِ بـَوَم / آرزو مندم مانند پدرم باشم

تاجِ شاهیم، نُشونده سَرِ دل / تاج پادشاهیم بر فراز قلبم باشد

وِ مَحَبَت بـِگـُشُم سینه همه / با محبت قلب همه را تسخیر کنم

بِنِشونـُم وِ مِنِ گوشه جیرسون طَوَقِ تاج طلا / طبق تاج طلا را در عزیزترین جای بدنشان  بنشانم

                                                 فروردین1392 ایذه

 

برچسب ها: شعر نو نیمائی لری ، شعر نو بختیاری ، خرم سعیدی ، ویر خوش ،

پل

پُل

برای پل های "شا لو "

ای درخت جنگ

ضربه رعد شمشیرها

ابر زود گذر فراموشی

ای فیزیولژ جنایتکاران

چه داری جز

مقایسه جنایتکاران و دیوانگان .

ای زیستگاهت حبس

می دانی چگونه می توان :

آب رفته را به جوی باز آورد !

ای هیولای تبعید شده قرن

کدام اندیشمند

شهامتش را دارد

تندرستی جامعه را با انگلها بسنجد

تا قابل تحمل باشد .

ای تکرار شونده هراس انگیز

ای آزارنده هستی

ترش روی شیزین گفتار

همدرد گذشته

تجدید شیفتگی احساس و معرفت پوشالی

یاری بخش روح های نهان گرا

ای پر شور و شوق نیاک جو

آیا در روزی خوش سرنوشتمان را تغییر دادی؟

امروز،

نابغه های جدید و نیرومند

بر ضد ساحرمآبانه تو قیام خواهند کرد

با گسترده ترین بالها اوج می گیرند

و از به وجود آورندگان ساحرمآبانه ات می
گذرند

اینک ، در عصر روشنگری،

آینه ات ماتِ مات است.

موج بزرگی که بر آن سوارند

بازی امواج کوچک توست

ای شاه پرور رعیت کش

تیغ خیش پلیدی ات

روح کشاورز را خراشید

عشقش را خوابانید

حرص و آز و بغض و حسدش را بیدار کرد

ای مرموز نا شناخته

ای واپسگرا

تو در ترازو قرار می گیری

و هزاران راز

از مخفیگاهت بیرون می خزند

تا گفته شود ، چه چیزی ممکن است

روزی بخشی از تو گردد

شاید ، گذشته ات هنوز کشف نشده.

دوباره تخته سیاه تو را پاک خواهم کرد

ای هیچستان بی نهایت سرگردان.

آیا به شنوندگانت نگریستی

چگونه خاموش شدند!

زمانت کی می میرد

چه پیش آمد سهمناک دیگری در راه داری

ای تفسیرگر تجارب

ای تکرار تلخ

اگر بگویند باز آ ، چه میشود !

روح زمان دیگر نمی خواهد

روی پاشنه های فرسوده ات قدم بزند.

ای تنهاترین راه پیمای زمان

پسگوی پیر دیروز

برای نسل آتی چه پیشگویی داری

تا دلمشغولیشان باشد

ای بدترین نیرنگ ،

ای تاریخ .

                    
فروردین1392خورشیدی - ایذه

برچسب ها: پل ، شعر نو نیمائی ، خرم سعیدی ،

یاد

یاد

ای بهشتی خاطره

جلوه گاه شوق

اجاق دور دوران

ورق سنگی تاریخ

لمیده به کمر گاه "الهک¹"

"مالمیر²".

تا نوکرت آفتاب

ناز خواب سحرت را نشکفد

"منگشت³ " به پا ایستاده

اما

وقتی کشور بهار

آن خراج گزار

شادانه به تو پناه می آورد

 با تبسمت

غنچه غنچه لبخند می شود

انگار همت بهار

ریختن پرهای زرینش  بر دامان توست

" مالمیر ".

ای همه شادی و شکوه

ای جلوه گاه هزاره های تو در تو

ای خامشین کتاب طبیعت

" مالمیر ".

وقتی از " سرراک⁴" بنگری

ماه و لشکریان پای در قیر

مهمان بزم مرداب تواند

شادانه به رقص

و " چیوه⁵" سینی فلک بر سر

بشکوه

خان سالار وکدخدا

دست به سینه است .

گل یادت همه شوق

جز- داغدار ترین آنها- شقایق

همچنان نگران

تا از گزند پلیدان

در پناه امشاسپندان بمانی ابدا

" مالمیر ".

 

1-کوهی باستانی در جنوب ایذه2- یکی از نامهای نچندان دور ایذه 3- کوهی باستانی به ارتفاع 3600متر در شرق ایذه با بقایای کوره ذوب فلزات 4-کوهی سخره ای که باز مانده راه شاهی در آن هویداست در شمال شرقی ایذه 5- کوهی باستانی در شمال ایذه

                                بهار 1392 خورشیدی-خرم سعیدی

برچسب ها: یاد ، وصف ایذه ، خرم سعیدی ،

بنه وار

بُنه وار

"به مناسبت ششمین سال برگزاری جشنواره محلی بنوار در روستای رهدار "

 

مینِ بنه وار بناده واکار

بیت بَسَنِ شَشُمی وِ هَیجار

هَم بُوی گُل وُ گلاوِ بهار

پیتسته وِ مینِ ای بنه وار

هیدیم همه مون وِ ذاتِ یَه وار

اِز هَف بِگر بِیو تُو تا چار

یَه رَنگ هِدیم تا نَبُو دی

فَرخی وِ میونِ لک وُ بَختار

اَر جَم نَیَویم نَبُویم هُشیار

ما خَو وُ هِزاز فِتنه بییار

●●●●●

وَیدیم  وِ مالمیر وِ دیدار

رَه جُورِ کِرنجی پَلِ یار

گَه سَوزه وُ گَه سیهه جَدِه

یا خُونه وِ سیت کوگِ کهسار

گه اَور اِ گِریوه بَرق خنده

یا چُم که کُنه رَهِ گرفگار

گـَه گـَردنه گه دره گهی کـُه

یا دشتِ چه مَخملِ دکوندار

خَونِه وِسَرِ همه کُنه دَر

بوی خَشِ ای گـُلا وُ گـُلزار

یا باد ایا وِ پیشوازت

ای خُونه  وِ وَر بلال یار یار

تا غم وِ دِلا بِشوره وادر

مَه زُلفِ نهاده ریِ دیوار

اَی درد وُ بلا بِرو تُو وادیر

اِز ای بُنه وار ولاتِ رَهدار           

                               زمستان 1391 خورشیدی – خرم سعیدی

 

 

 

 

برچسب ها: شعر لری بختیاری ، شعر محلی بختیاری ، بنه وار ، خرم سعیدی ،

سمبل ها و نماد های هفت سین

سمبل ها و نماد های هفت سین

فردوسی بزرگ در باب پادشاهی جمشید می­فرماید:

به جمشید بر، گوهر افشاندند            مر آن روز را روز نو خواندند

سر سال نو هرمز فرودین               بر آسود از رنج روی زمین

بزرگان به شادی بیاراستند              می و جام و رامشگران خواستند

چنین جشن فرخ از آن روزگار         به ماند از آن خسروان یادگار

دکتر مهرداد بهار در کتاب از اسطوره تا تاریخ می­فرماید: "ریشه و بنیان هیچ امر سنتی را نباید در دوران تاریخی ملل جستجو کرد، زیرا معمولاً آنچه سنت مردمان اعصار جدیدتر رسیده است همه به اعصاری مربوط است که هنوز خطی و کتابی در میان نبوده است یعنی اعصار پیش از تاریخ. همچنین فرمودند: در اوستا اشاره­ای به نوروز نیست و علتش آن است که این اعیاد مربوط به زرتشتیان نیست".

آداب و رسوم سنتی ایران که از هزاره­های دور و با گذشت زمان از سوی اقوام گوناگون در این سرزمین به تدریج شکل گرفته و بخشی از فرهنگ کنونی ایران را بوجود آورده، از شمار زیباترین رفتارهای گروهی انسانها در جهان است. یکی از انگیزه­های اصلی پایداری فرهنگ و تمدن ایرانی و علت پویائی آن، هم سوئی و هماهنگی با رشته­های گوناگون علم و ادب، اخلاق و اندیشه در راستای زمان است. نیاکان ما برای این که از زندگی خود بهره بیشتری بگیرند جشن هائی را به انگیزه­های گوناگون، با استواری باورهای ارزنده و سازگار با زندگی طبیعی پیش­بینی کرده بودند که مهمترین آنها نوروز است.  نوروز، هر چه باشد و از هر سرچشمه­ای منشاء گرفته باشد، هزاران سال است که همزاد ایران فرهنگی است و دوش به دوش آن پیش می­رود و " تا جهان بود از سر عالم فراز"  نوروز نیز با ایران سرافراز بوده و خواهد بود به نوعی که این جشن که حامل بار فرهنگی است و حکایت­گر تحولی معنوی است که میراث ناملموس آن با منطقی انسانگرایانه گام به گام به طور روشن بیانگر آن است. سازمان ملل نیز این شاه ستون جشن­ها و مراسم ایرانی را پذیرفته و نوروز را در تقویم جهان به ثبت رسانده است.

نوروز این جشن اهورائی مقدماتی دارد، از خانه تکانی دل، بگیر که کاری معنوی است تا خانه تکانی ظاهری، حاجی فیروز، جشن سوری،  سفره پر رمز و راز هفت سین، دید و بازدید و در پایان سیزده­  به در، هر کدام فلسفه خاص خود را دارد.

دهخدا در لغت نامه فرمود:  " مشهورترین مراسم نوروز آراستن سفره هفت سین است و آن گرد آوردن هفت چیز است که نام آنها با حرف "س " آغاز می­گردد. معمولاً بین اشیاء سیب، سیاهدانه، سپند، سماق، سیر، سبزه، سمنو، هفت چیز را انتخاب می­کنند. سنت مذبور بسیار کهن به نظر می­رسد."

در میان سفره هفت سین، رمز آلودترین و خیال انگیزترین آنها، فلسفه سفره، کلمه هفت، حرف سین، سبزه و سکه است. بقیه وسایلی که در سفره هفت سین قرار می­گیرد از اهمیت کمتری برخوردار بوده و بنابر مقتضیات منطقه است. در تقدس و الهی­یت عدد هفت که به نوعی با فکر خلقت و پیدایش عالم نیز ارتباط دارد، در ایران فرهنگی و مشرق زمین بطور کلی جای شک و شبهه­ای باقی نیست، بخصوص در ایران که بقول اوستا به یاد "اشه سپنته" یا "هفت امشاسپند" یا "مهین فرشتگان" معروف است [اهورامزدا به معنی سرور بزرگ و دانا - بهمن به معنی نهاد و اندیشه خوب - اردیبهشت به معنی بهترین، نیکوترین راستی و درستی - شهریور به معنی شهریار و سلطنت مطلوب - اسفند به معنی اخلاص و بردباری مقدس - خرداد به معنی تمامیت، کلیت و کمال - مرداد به معنی نامیرا و جاویدان] که این نماد در بسیاری از چیزهای دیگر نیز نمود دارد. از طرفی انسان­های اولیه نمی­توانستند علل و ظهور حوادث گوناگون را کشف کنند. از این رو برای هر حادثه­ای به عواملی متوصل می­شدند. به دیگر سخن طبیعت و نیروهای آن در ذهن آدمی بازتاب زندگی خودش بود. این نیروها هر کدام عاملی شدند و پیوند انسان و آن عامل­ها همانگونه بود که در زندگی اجتماعی آنها وجود داشته است. انسان ابتدائی اعتقاد داشت که هر چیز دارای جان یا همزاد است (آنیمیسم ANIMISM) و باید این همزاد یا جان اشیاء، را موافق خود گرداند از این رو به پرستش و اعتقاد به اشیا پای­بند شد و بعضی از آنها را برای خود سمبل و الگو قرار داد.

اولین سوالی که به ذهن می­رسد شاید این باشد: چرا در میان این همه حروف الفبای فارسی قرعه به نام "س " در آمده و این حرف را رمز آلود کرده است. عده­ای نیز بر این باورند که زمانی هفت "ش " بوده و زمانی نیز هفت " چین " بوده که از منطق و پایه کمتری برخوردار بوده که جای بحث آن در این مقال نیست. اما در ادیان و اساطیر ایران و خاور میانه بخصوص در بابل "سین " نام الهه و خدای ماه بوده که ایزد بانوئی مقدسی است، ضابط آبهاست، آفریننده گیاهان است و خورشید یا شمش  SHAMSH  پسر اوست. آنها معتقدند ماه موجب رویش، بالندگی، و زاد و ولد است و آفریننده گیاهان است. بطور کلی این ایزد زاینده ضرباهنگ زندگی است. می­بالد، رشد می­کند، می­میرد و زنده می­شود بنابراین بعنوان سمبل و نماد زندگی انتخاب شده است و از پشتوانه قوی برخوردار.

سفره پهن شده هفت سین که در آن عناصر گیاهی چیده می­شود که همه رستنی هستند، نماد الهه زمین - مادر- است که سر چشمه همه حیات است و در آفرینش آغازین موثر بوده است و به نحوی ازلی - ابدی و منبع سود بخشی برای همه پدیده­ها در طبیعت است. همه چیز از اوست و به او باز می­گردد. انسانها، نباتات، جانوران در آن رشد می­کنند می­بالند می­میرند و دوباره زنده می­شوند در اساطیر، مام زمین مادر بزرگ ( GRAN MOTHER) همه موجودات است. بدین سان همه در تدارک سفره سهیم هستند و آن را مهیا می­کنند، دور آن می­نشینند تا از دست رنج خود در کمال شادی و خوشی یمنی شروع نمایند. این انرژی مثبتی که در درون خود حس می­کنند تا پایان سال دوام داشته باشد.

سکه، نماد پدر است که تولید کننده است، آن که موجب زاد و ولد است. از طرفی نماد شاه است که مظهر قدرت است و تقدس و منتخب و برگزیده خدا. در بابل شاه را با صفت دینگیر(DINGIR) به معنای خدا می­دانستند که برای ایزدان یا هر چیز مورد پرستش نیز بکار می­رفت. در متنهای آشوری تمثال شاهان توسط پرتوهائی تابان یا هاله­ای درخشان و پرهیبت بر پیرامون سر ایشان نشان داده می­شد که بنابر معتقدات مذهبی از آن خدایان و موجودات ایزدی است. بدین گونه، خوشبختی مردم وابسته به وجود این حلقه و ارتباط مقدس، این برگزیده خدایان، شاه بود. هر خطری که ممکن بود وجود او را تهدید کند، خطری گران برای سرتاسر کشور شمرده می­شد. شاه تنها نماینده خدا نزد مردم بود و مردم موظف به حفظ و پاسداری مسکن او بر روی زمین بودند. بنابر این سکه نماد، برکت در تولید، پیروزی در جنگ و سعادت جامعه وابسته به شخص شاه بود. اگر شاه وظائف روحانی و مادی خویش را به درستی انجام نمی­داد برکت و پیروزی از جامعه رخت می­بست.

در آغاز دوران کشاورزی، ماده خدای نمو نباتات بر همه خدایان برتری داشته و آپام نپات ( APAM NAPhAt) پسر آب، نام فرشته نباتات بوده. حیات گیاهی در به خاک سپردن و پنهان گشتن دانه به زیر زمین است تا دوباره زنده شود این تجربه عینی اقوام کشاورزی اعصار باستان، که از امر کشاورزی حاصل شده بود، امری که بنیان تولید و مایه زندگی ایشان بوده نمی­توانسته بر دیدگاه و جهان شناخت ایشان بی­تاثیر بماند. انسان به یاری تمثیلی استدلال خود در آن عصر، بر مرگ و زندگی جهان پیرامون خود حاصل می­کرد. بدین روی سبزه نمادی از طبیعت، سر زندگی، شادابی، طراوت، برکت، زایش و رویش بود که انسان در طبیعت شاهد آن بود و در این راستا بذر گیاهانی را انتخاب می­کرند که در سایه پرورش زود به رشد و نمو برسد تا در کمترین زمان که با مراسم عید سازگار باشد شاهد رشد و نمو آنها باشد.

یاری رسانان:

1-      شاهنامه فردوسی - براساس چاپ مسکو - به کوشش دکتر سعید حمیدیان - نشر داد چاپ دوم 1374

2-      اساطیر خاورمیانه - هنری هوک - ترجمه علی اصغر بهرامی و فرنگیس مزداپو - انتشارات روشنگران فردا - بی تا

3-      مقدمه­ای بر اساطیر و آئین­های باستانی جهان - دکتر غلامرضا معصومی - انتشارات سوره مهر چاپ دوم 1387

4-      از اسطوره تا تاریخ - دکتر مهردادبهار - نشر چشمه - چاپ پنجم 1386

5-      نگاهی به فلسفه کهن - محمد برنا مقدم - نشر جهان کتاب - چاپ دوم 1355

6-      زبان و اسطوره - ارنست کاسیرر- ترجمه محسن ثلاثی - نشر نقره - چاپ اول1367

                                                                             زمستان 1391خورشیدی- خرم سعیدی

برچسب ها: سمبل های هفت سین ، سفره پر رمز و راز هفت سین ، خرم سعیدی ،

جشن سوری ( چهار شنبه سوری)

جشن سوری

آخرین روز سال، یعنی آخرین روز پنجه یا اندرگاه، شب و روز همسپتمذم hamaspatmzm یا آفرنیش انسان بوده که با شادمانی و افروختن آتش فراوان برگزار می­شد. در ایران باستان آتش خیلی مهم­تر از سایر عناصر بوده است. در اوستا از پنج نوع آتش یاد شده است.

ü     برزسوه berezisavad آتش معابد (آتش وهرام)

ü     وهوفریان vahufryana آتشی که در جسم مردم و جانوران است.

ü     اوروازشت urvazishta آتشی که در نباتات پنهان است.

ü     وازشت vazishta آتشی که در ابر است.

ü     سپنشت spenishta آتشی که در بهشت در حضور اهورا مزدا می­سوزد.

 

از طرفی ایرانیان باستان معتقد بودند که فروهر faravahar نیاکان آخر سال به زمین برمی­گردد، بنابراین در این ایام برای راهنمایی آنها در پشت بام خانه­ها آتش روشن می­کردند تا راهنمای این فروهرها باشند که به این آتش­افروزی "سوری" می­گفتند. واژه­ی" سوری" فارسی است که پهلوی آن "سوریک" و صفت است، چون "سور" به معنی سرخ و "ایک" پسوند صفت­ساز می­باشد چنانکه "گل سوری" به معنی گل سرخ است، به این جشن از آن جهت "سوری" گفته­اند که عنصر اصلی آن مراسم افروختن آتش سرخ بود. اگر درست توجه شود، مراسم و تشریفات گوناگونی از قبیل ایام "فروردگان" و ده روز آخر سال "پنچه­وه" آتش افروزی و استقبال نوروز به هم آمیخته است که اساسش همان یاد "فرهوران" و پیشواز نوروز بوده است.

می­دانیم که در ایران باستان سی روز ماه سی نام مختلف داشته­اند (اورمرز، وهمن، اردیبهشت، شهریور،سپندارمذ، خورداد، امرداد، دی به آذر، آذر، آبان، خور، ماه، تیر، گشن، دی به مهر، مهر، سروش، رشن، فروردین، ورهرام، رام، باد، دی به دین، دین، آرد، اشتاد، آسمان، زامیاد، مانتره سپند، انارام) که هر کدام نام یکی از امشاسپندان و ایزدان مینوی بوده و از نامگذاری هفته به شکل فعلی که از اعراب به ایران رسیده است خبری نبود بلکه بعدها هفته بدین شکل (کیوان­شید- مهرشید- مهشید- بهرام­شید- تیرشید- هرمزشید- آذینه) نامگذاری شده است. از طرفی نزد عرب­ها روز چهارشنبه یا "یوم الارباع" را روز شوم و نحسی می­دانسته­اند. "جاحظ " در کتاب "المحاسن و الاضداد" آورده: " و الاربعا یوم الاضحک و النحس" .منوچهری دامغانی نیز در شعر :

چهارشنبه که روز بلاست باده بخور                    به ساتکین می خور تا به عافیت گذرد

به نحسی روز چهارشنبه اشاره کرده است. بعضی از محققین بدین نظر هستند که اعراب به خاطر کم رنگ کردن این جشن آن را با چهارشنبه مطابقت کردند تا از برگزاری این مراسم کاسته شود. بعضی دیگر نیز معتقدند ایرانیان آیین آتش افروزی پایان سال خود را به شب چهارشنبه، آخرین چهارشنبه سال انداختند تا با پیش آمدن سال نو از آسیب روز پلیدی چون چهارشنبه برکنار بمانند.

یاری رسانان:

1.    ایران در زمان ساسانیان - پرفسور آرتوذکریستن سن- ترجمه رشید یاسمی- چاپ نهم انتشارات دنیای کتاب- 1374

2.    اساطیر خاورمیانه- ساموئل هنری هوک- ترجمه علی اصغر بهرامی و فرانگیس مزداپور- انتشارات روشنگران- بی تا

3.    چشم انداز اسطوره- میرچاالیلده- ترجمه جلال ستاری- انتشارات توس- 1362

4.    اسطوره و معنا – کلودلوی استروس- ترجمه شهرام خسروی- نشر مرکز-1376

                                                 آخر زمستان 1391 خورشیدی- خرم سعیدی

 

برچسب ها: جشن سوری ، چهارشنبه سوری ، خرم سعیدی ،